Z perspektywy dwudziestu kilku lat widzę, że wiele pożytku to komandor Francki na "Błyskawicy" ze mnie nie miał. Do nieba marynarzy trafiłbym tylko w przypadku, gdyby liczyły się dobre intencje, nie czyny. A na morzu, niestety, czyny się liczą. Szczęścia za to miałem dużo. Sześć lat pływania podczas wojny prawie "non stop" zniosłem bez szwanku na ciele, choć nie twierdzę, że także na umyśle. Do charakteru Polaka pasują bardziej pojedyncze wspaniałe zrywy, niż straszliwa monotonia konwojów i nurtujące z dnia na dzień, z tygodnia na tydzień i z miesiąca na miesiąc pytanie: — kto tej nocy będzie następny, a kto ją przetrwa?

O ileż to było jednak lepsze niż niewola, a tym bardziej obóz koncentracyjny. Niemców widywałem tylko w jednej postaci: jako jeńców wojennych.

No więc, nie było mi sądzone w morzu się topić, choć topiących się kilka razy z wody przyszło mi wyciągać. Nawet poczęto twierdzić, że to ja przynoszę szczęście, w co chętnie też uwierzyłem. Ta myśl była mi bardzo wygodna, chroniła od załamania się. Kiedyś w porcie Cowes nisko lecący samolot niemiecki rzucił bombę, która przewróciła maszt "Błyskawicy" i odłamki jej przebiły na wylot budkę RDF (Range and Direction Finding — prototyp radaru). Odbyło to się bez żadnego alarmu, w zaskoczeniu, wczesnym rankiem. A ja akurat przed chwilą wyszedłem z tej budki za szalupę, za małą potrzebą. I widzę jak koledzy wyciągają mój półpłaszcz z rozbitej budki i słyszę, jak mówią:

— No, dostało mu się, choć miał niby takie szczęście. — A jeden dodał: — A jeszcze do tego funta był mi winien, i już go nie dostanę z powrotem.

Więc ja na to wychodzę zza szalupy:

— Nie dostało mi się, a winien jestem piętnaście szylingów, nie funta!

Ale nie to właściwie chcę opisać, co się ze mną działo, tylko to co z tymi dwoma kolegami z "Groma". Udało im się ten przydział dostać, nie chcieli tych zaprosin do angielskich rodzin przyjąć, bo byłoby im kolegów wstyd. Wkrótce potem pod Narvikiem "Grom" został trafiony bombą przez samolot niemiecki z dużej wysokości. Gdy zatonął, wśród uratowanych znalazł się Kopeć. Dziób "Groma" wznosił się wysoko nad wodami Rombakenfjord, a potem powoli zaczął się zanurzać. Pływający wokół marynarze starali się oddalić jak najbardziej od tonącego okrętu, by uniknąć wielkiego wiru, wciągającego wszystka co pływało pod wodę. Ale nie wszyscy mieli pasy nadymane, jakich używano wówczas w naszej Marynarce Wojennej. Taki porucznik Żelazny, który nie zdążył zabrać pasa, utrzymywał się na powierzchni resztkami sił, wspomagany przez szczęśliwszych kolegów.

Kopeć pływając w lodowatej wodzie dla rozgrzewki śpiewał, wydzierał się jak mógł, póki go z wody nie wyciągnięto. Nic w tym dziwnego, wielu tak robiło, śpiewanie podobno jakoś pobudza do działania przysadkę mózgową i człowiek nie czuje strachu. Powtarzam to na odpowiedzialność tych, co się topili po kilka razy, a takich z naszego rocznika jest paru, jak na przykład Tadeusz Lewandowski, obecnie kapitan w PŻM.

Tego Tadeusza Lewandawskiego to znowu poparzyły meduzy, gdy topił się koło Malty wraz z "Kujawiakiem", a nie zdążył się przedtem ubrać. — Później inni rozbitkowie co wieczór w La Valetta na tańce chodzili — opowiadał — a ja, niestety, tylko d..ę maścią smarowałem.

No więc jeszcze muszę dokończyć, co się stało z Gąsiorem na "Gromie". Bo Kopeć jest teraz kapitanem angielskiego statku w Palm Lines, tak jakoś się jego losy ułożyły.

— Captain Kopec (Anglicy wymawiają Kopek) jest człowiekiem twardej ręki i krótko trzyma swą załogę — taką kiedyś usłyszałem o nim opinię.

Gdy dziób "Groma" powoli zanurzał się w wodę, w kilku iluminatorach pomieszczenia "C" na dziobie ukazały się twarze marynarzy. Śródokręcie "Groma" było w wodzie, a przez mały iluminator człowiek się nie prze-ciśnie. Więc marynarze w po-mieszczeniu "C", choć cali, byli skazani na zagładę.

Gąsior wyglądał przez iluminator, gdy dziób powoli zapadał się w wodę. Są tacy, którzy twierdzą, że Gąsior coś mówił, coś jakby "Cześć", ale to nie wiadomo na pewno, bo odległość była duża, a woda szumiała.

Potem twarz Gąsiora zniknęła z iluminatora, a dziób zanurzał się wciąż bardzo powoli. Ale zanim iluminatory pogrążyły się w wodzie widziano jeszcze, jak jakaś ręka wyrzuca przez jeden z nich za burtę parę nadmuchiwanych pasów ratunkowych. W istocie — tym tam w pomieszczeniu "C" te pasy już nie były potrzebne, tych na zewnątrz, którzy nie mieli pasów, mogły jeszcze uratować.

Gdyśmy się o tym dowiedzieli-, już nigdy w rozmowach nie nazywaliśmy Gąsiora — ofermą. Gdyby żył, na pewno byłby dziś kapitanem "Transportowca" czy "Ziemi Szczecińskiej". Pozostało po nim dobre wspomnienie kolegów. To i tak dużo...

JÓZEF MIŁOBĘDZKI

Ps. Po zatonięciu "Groma", z częścią załogi zablokowaną w pomieszczeniu "C", Anglicy na każdym okręcie zainstalowali w pomieszczeniach załogowych po dwa wodoszczelne zamykane włazy, które łatwo można było odkręcać od wewnątrz, by wydostać się na zewnątrz tonącego okrętu.